Open Monumentendag 2026 – Varend erfgoed in Stede Broec
Op 12 en 13 september stond Open Monumentendag 2026 in het teken van ‘Veerkrachtig erfgoed in tijden van gevaar’, met als slogan Herleven, Weerstaan en Herschikken. De afdeling Stede Broec sloot hierbij aan met het thema ‘Varend erfgoed in West-Friesland en de polder Het Grootslag’. Open Monumentendag 2026 liet zien hoeveel verhalen er verborgen liggen in het erfgoed van Stede Broec. Vooral de vele modellen van oude schuiten maakten zichtbaar hoe sterk het water en de vaarpolder verbonden zijn met het dagelijks leven van vroeger.
Modellen van een varend verleden
Het Stadsplein-Postkantoor in Bovenkarspel vormde een van de blikvangers deze dag. Daar was een uitgebreide fotocollectie te zien, aangevuld met een indrukwekkende verzameling modelbouwschuiten. Op het eerste gezicht lijken veel van deze schuiten op elkaar, maar voor de kenners waren de verschillen duidelijk zichtbaar. Vooral de oude zeilschuiten trokken de aandacht, naast een opvallend grote vrachtvaarder. Een bijzondere plaats was weggelegd voor de prijswinnende, zeer lange veldschuit met vlak, gebouwd door Cees Molenaar uit Hem.
De grote hoeveelheid ingezonden schuiten maakte duidelijk dat het varende verleden van West-Friesland nog altijd leeft. Veel modellen zijn zelf gebouwd en worden door hun makers met zorg gekoesterd. Ieder schuitje vertelt daarmee zijn eigen verhaal over het vroegere leven in de vaarpolder: over tuinders, vervoer, handel en het netwerk van sloten en vaarten dat het landschap eeuwenlang bepaalde. De verzameling modellen bracht het thema van de dag op een bijzondere manier tot leven. Het zijn kleine schepen, maar ze herinneren aan een groot deel van de geschiedenis van Stede Broec en Het Grootslag.
Muziek en monumenten
Bij "Korenmolen Ceres" zorgde Fanfare Irene voor een sfeervol optreden. Bezoekers konden vanaf de omloop naar de muziek luisteren of ondertussen de molen bekijken. Ook de brasserie bij de molen werd goed bezocht. Vanaf de molen vertrokken rondvaartschuiten voor een tocht rond Broekerhaven en via de overhaal naar de Kolk. Gids Wim Kersten vertelde onderweg over de historische kenmerken van het gebied. De overhaal zelf vormde voor veel deelnemers een bijzondere belevenis: met de volle schuit vanuit de sloot naar de haven worden getild blijft een indrukwekkende ervaring.
In de Oude Kerk in Grootebroek konden bezoekers een film bekijken over de verschillende restauraties die de kerk heeft ondergaan. Ook het historische woonhuis van Oud Stede Broec trok veel belangstelling. De sfeer van het huis, het oude interieur en de geur van gebakken wentelteefjes zorgden voor volop herkenning en mooie verhalen. In de tuinderschuur was een grote verzameling historische tuinderswerktuigen te bewonderen. Van boezelschop tot Agria en van poterschepje tot sorteermachine: Evert Visser gaf er deskundige uitleg bij.
Op de verdieping werd de archeologische geschiedenis van Stede Broec en omgeving belicht door Frank Pennekamp, met vondsten die uiteenlopen van walvisbot tot theekopje en voorwerpen en glasramen uit de voormalige Martinuskerk. De kennisquiz over de verzamelde oudheden bleek eveneens populair en werd door veel bezoekers enthousiast ingevuld.